Χλωρίδα της Ελλάδας

Οι Παιώνιες (Paeonia sp.)

Οι παιώνιες (Paeonia sp.) είναι ένα ολιγομελές γένος της μονομελούς οικογένειας των Paeoniaceae. Έχουν συμμετρικά κόκκινα, λευκά η ιώδη άνθη με διάμετρο που φτάνει τα 15 εκ. και στιβαρό βλαστό που υψώνεται στα 70 εκ. μέσα από ένα πλούσιο φύλλωμα με μεγάλα παλαμοσχιδή φύλλα.

Τα πάνω από 30 είδη του γένους Paeonia ενδημούν στην Ευρώπη, την Ασία και τη Βόρεια Αμερική. Χάρη στο επιβλητικό μέγεθος αλλά και την εντυπωσιακή εμφάνισή τους, προέλκυσαν το ενδιαφέρον του ανθρώπου της Παλαιαρκτικής, που τα ενέταξε στη μυθολογία, την πρακτική ιατρική και την αισθητική του, ακόμα και στη δίαιτά του. Σήμερα, πολλά είδη καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά, με τις σχετικές βελτιωτικές επεμβάσεις στον όγκο του άνθους, τον αριθμό των πετάλων και τις αποχρώσεις.

Έχοντας έντονη παρουσία στη Μεσόγειο, οι παιώνιες ενδημούν και στην Ελλάδα, όπου συναντώνται συνολικά εννέα διαφορετικά taxa (είδη και υποείδη).

• Paeonia mascula (Παιώνια η αρσενική). Διακρίνονται δύο υποείδη, το ομώνυμο mascula με παρουσία στη Στερεά Ελλάδα και το Ανατολικό Αιγαίο, και το υποείδος hellenica, που επιπλέον εμφανίζεται στην Πελοπόννησο.
• Paeonia clusii (Παιώνια του Κλούσιου). Διακρίνονται δύο υποείδη, το ομώνυμο clusii, ενδημικό της Κρήτης και το υποείδος rhodia, που ζει μόνο στη Ρόδο.
• Paeonia parnassica (Παιώνια του Παρνασσού), που ενδημεί αποκλειστικά στον Παρνασσό και τον Ελικώνα.
• Paeonia corsica (Παιώνια της Κορσικής, παλιότερα Paeonia mascula subsp. russoi), με παρουσία στην Ακαρνανία και τα νησιά του Ιονίου.
• Paeonia daurica, ευρασιατικό είδος με εξάπλωση στη ΒΑ Ελλάδα (subsp. daurica).
• Paeonia peregrina, είδος της Βαλκανικής και της Ανατολίας, με εξάπλωση στη Βόρεια Ελλάδα.
• Paeonia saueri, βαλκανικό είδος με παρουσία στη ΒΑ Ελλάδα.

Στους ανατολικούς πολιτισμούς, η παιώνια θεωρείται σύμβολο της ομορφιάς και της ρομαντικής τύχης, με ειδική αναφορά στον ευτυχισμένο γάμο. Παλιότερα στους γάμους της ΝΑ Κρήτης, οι γαμπροί έβαζαν μια Paeonia clusii στο πέτο τους. Είναι ένα από τα κύρια λουλούδια που αναγνωρίζουμε σε παραδοσιακούς βουδιστικούς πίνακες, όπου ωστόσο προτιμάται το κόκκινο χρώμα.

Paeonia parnassica

Όπως όλες οι παιώνιες, η Paeonia parnassica είναι ένα πανέμορφο φυτό, που αποικεί απομακρυσμένες - κρυφές θάλεγε κανείς - τοποθεσίες στη ζώνη του ελατοδάσους, σε έγκοιλα με υγρασία και σκιά, σε μέσα υψόμετρα. Τα σκούρα κόκκινα άνθη της ανοίγουν από τα τέλη Απριλίου μέχρι και τον Μάιο, αποκλειστικά σε ελάχιστες θέσεις του Παρνασσού και του Ελικώνα.

Paeonia clusii subsp. clusii

Άλλη μια εντυπωσιακή παρουσία με κατάλευκα (σπάνια ρόδινα) και ιδιαίτερα αρωματικά άνθη. Αρχικά ταξινομήθηκε από δείγματα που βρέθηκαν στον Ψηλορείτη, αλλά τώρα εντοπίζεται μόνο στα Λευκά Όρη και τη Δίκτη. Είναι στενά συγγενής με την Paeonia clusii subsp. rhodia, που είναι επίσης ενδημική της Ρόδου.

Ενδημεί σε πολλές, διάσπαρτες θέσεις της μέσης υψομετρικά ζώνης, όπου εμφανίζεται σε μικρές ομάδες. Ορισμένες θέσεις είναι εύκολα προσπελάσιμες με όχημα και οι αποικίες αυτές απειλούνται έντονα από τη συλλογή.

Οι ελληνικές παιώνιες μελετήθηκαν διεξοδικά από τους St.T. William, D.H. Peter και Kit Tan, οι οποίοι συνέγραψαν τη μονογραφία Παιώνιες στην Ελλάδα, Ταξινομική και ιστορική μελέτη του γένους Paeonia. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1984 από το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας και επανακδόθηκε με συμπληρώσεις το 2011 από τις εκδόσεις Μίλητος.

Κείμενα: Απ. Καλτσής
Φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος