Βλάστηση της Πάρνηθας
Βλάστηση της Πάρνηθας
Εισαγωγή
Η Πάρνηθα είναι το πιό ενδιαφέρον χερσαίο οικοσύστημα της Αττικής. Η μεγάλη οικολογική αξία της οφείλεται στο συνδυασμό της σημαντικής ποικιλίας οικοτόπων και της παρουσίας αξιόλογων ειδών, όπως τα σπάνια φυτικά είδη και το ελάφι, μέσα σε ένα εκτεταμένο και σχετικά συμπαγές δασικό σύστημα.
Πευκοδάση στο Τατόι
Πράγματι, με εξαίρεση τις μεγάλες λάκκες και τους βραχώνες, η Πάρνηθα είναι κατάφυτη από ψηλό θαμνώνα στην χαμηλότερη ζώνη, από ωραία και υγιή δάση χαλεπίου πεύκης στα μέσα υψόμετρα και από ένα εκτεταμένο ελατόδασος στην ανώτερη ζώνη της.
Ο μεσογειακός θαμνώνας
Χνοώδης δρύς (Quercus pubescens)
Στη ζώνη του θαμνώνα συναντάμε κυρίως πουρνάρια (Quercus coccifera), γλυστροκουμαριές (Αrbutus andrachne), κουμαριές (Arbutus unedo), ελιές και αγριελιές (Olea europaea), χρυσόξυλα (Cotinus coggygria), δενδρώδες ρείκι (Erica arborea), φυλλίκια (Phillyrea latifolia) και κέδρα (Juniperus oxycedrus, J. phoenicea). Τοπικά συναντάμε αριές (Quercus ilex) και σποραδικά κοκκορεβιθιές (Pistacia terebinthus). Στο Μετόχι διασώζονται συστάδες από ήμερες βελανιδιές (Quercus ithaburensis ssp. macrolepis), ενώ σε άλλες θέσεις, που είχαν κατοικηθεί ή καλλιεργηθεί στο παρελθόν (Ντράσιζα, Κατσιμίδι, Μπόρσι) υπάρχουν συστάδες από χνοώδεις δρύες (Quercus pubescens).
Αριά (Quercus ilex)
Κατά τόπους, σε ανοίγματα που είχαν καλλιεργηθεί ή βοσκηθεί έντονα στο παρελθόν ή καεί πρόσφατα, η βλάστηση βρίσκεται στο στάδιο των φρύγανων, με πιό χαρακτηριστικά είδη το Θυμάρι (Coridothymus capitatus, Thymus sp.), τη Λαδανιά (Cistus creticus, Cistus salviifolius), την αγούθουρα (Hypericum empetrifolium), το Φασκόμηλο (Salvia triloba), την Αφάνα ή αστοιβίδα (Sarcopoterium spinosum), το Φθινοπωρινό ρείκι (Erica manipuliflora), τον Ασπάλαθο (Calicotome villosa) κλπ. Είναι η πλουσιότερη χλωριδικά ζώνη, με πιό ενδιαφέρον στοιχείο τη μεγάλη ποικλία ορχεοειδών.
Ο κράταιγος (Crataegus monogyna) είναι ασύνηθες είδος της βλάστησης της Πάρνηθας
Το δάσος της Χαλεπίου πεύκης
Το πευκοδάσος αποτελείται αποκλειστικά από χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis). Κάτω από τα 800 μ, το πεύκο κατά τόπους συνυπάρχει με ψηλούς θάμνους (πουρνάρια, κουμαριές κτλ.), ενώ ψηλότερα αναμειγνύεται με το έλατο και το κέδρο. Είδος άριστα προσαρμοσμένο σε φτωχά εδάφη, ξηρασία και πυργκαγιές, το πεύκο δημιουργεί το σταθερότερο δασικό σύστημα στην Πάρνηθα. Το πευκοδάσος της Βόρειας Πάρνηθας υπέστη, ωστόσο, μεγάλες απώλειες κατά τις μεγάλες πυρκαγιές του 21ου αιώνα και μόλις έχει αρχίσει να ανακάμπτει.
Κέδρος των Ιμαλαΐων (Cedrus deodara) στη Μόλα
Κατά τόπους, σε θέσεις όπου έγιναν φυτεύσεις για καλλωπιστικούς κυρίως σκοπούς, όπως στα Βασιλικά Κτήματα στο Τατόϊ, συναντάμε πολλά άλλα είδη δέντρων, ελληνικά ή ξενικά, όπως ρουπάκια (Quercus petraea), φτελιές (Ulmus minor), κουκουναριές (Pinus pinea), αγριοκαστανιές (Aesculus hippocastanum) και κέδρους των Ιμαλαΐων (Cedrus deodara).
Καστανιά (Castanea sativa)
Το ορεινό δάσος
Το ορεινό δάσος αποτελείται από το ελληνικό έλατο (Abies cephalonica), με περιχαρακωμένους θύλακες αναδάσωσης με μαύρη πεύκη (Pinus nigra). Το ορεινό δάσος έχει υποστεί μεγάλη συρρίκνωση μετά τις πυρκαγιές του 21ου αιώνα, ενώ οι θαμνώνες και το πεύκο είναι σε επέκταση.
Αν και το ελατοδάσος είναι ιδιαίτερα φτωχό σε χλωριδική ποικιλία, έχει μεγάλη οικολογική σημασία γιατί αποτελεί ένα εκτεταμένο και σταθερό περιβάλλον για την ορεινή ορνιθοπανίδα. Χαρακτηριστικό είδος στη ζώνη του ελάτου είναι ο ιξός, αειθαλές παράσιτο που αναπτύσεται πάνω στα κλαδιά των γηρασμένων ή αδύνατων ατόμων ελάτων.
Μαύρη πεύκη (Pinus nigra)
Μεγάλο μέρος του πληθυσμού των ελάτων της Πάρνηθας επιβιώνει σε ιδιαίτερα αντίξοες εδαφικές και κλιματικές συνθήκες, με αποτέλεσμα τα δέντρα να είναι συχνά στρεβλά ή αδύναμα. Τις προηγούμενες δεκαετίες, οι φορείς διαχείρισης της Παρνηθας παρακολουθούσαν με ανησυχία την εξάπλωση ξερών δέντρων στη Βόρεια Πάρνηθα. Μετά την πυρκαγιά του 2007 και την απώλεια του συνόλου του ελατόδασους της κεντρικής, Βόρειας και Δυτικής Πάρνηθας, τα έλατα καλύπτουν μόνο τις νότιες και ανατολικές πλαγιές του βουνού.
Τα αρσενικά άνθη του ελάτου
Ανωδασικά πετρολίβαδα
Μέσα στη ζώνη του ελάτου, αλλά κυρίως στις ψηλότερες κορυφές της Πάρνηθας θα συναντήσουμε μια μορφή "αλπικής ζώνης", στην ουσία πετρολίβαδα που καλύπτονται από φυτά με κατάλληλες προσαρμογές για τις αντίξοες καιρικές συνθήκες (χιόνι, άνεμοι και ξηρασία), όπως οι μαξιλαρόμορφοι αστράγαλοι (Astragalus sp.), το καθαρά ορεινό Cerastium candidissimum, τα αμάραντα των γενών Sedum και Saxifraga κλπ. Εδώ, πάνω στα βράχια ή σε θύλακες του αναγλύφου, θα ανακαλύψουμε πολλά από τα σπανιότερα φυτά της Πάρνηθας.
Ρεματική βλάστηση
Στις ρεματιές βρίσκουμε λόχμες με Οστρυές (Osrtya carpinifolia), Πλατάνια (Platanus orientalis) και Λεύκες (Populus alba), με υπόροφο κυρίως από Πικροδάφνες (Nerium oleander) και σπανιότερα Μυρτιές (Myrtus communis), Κουτσουπιές (Cercis siliquastrum) και Δάφνες (Laurus nobilis).
Λεύκα (Populus alba) στο Τατόι
Οι δασικές πυρκαγιές της Πάρνηθας
Η Πάρνηθα έχει καεί επανειλημένα. Οι πυρκαγιές του 21ου αιώνα ήσαν πιο καταστρεπτικές, επειδή η βλάστηση έχει πυκνώσει σε όλη την έκταση του βουνού και κυρίως στους πρόποδες, όπου παραδοσιακά η δομή της βλάστησης ελεγχόταν από τη βόσκηση και όπου φυσικά γεννιώνται και οι φωτιές, για διάφορους λόγους.
Διαβάστε περισσότερα για τις μεγάλες πυρκαγιές της Πάρνηθας στο κεφάλαιο Δασικές πυρκαγιές στην Πάρνηθα.
Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide.momeece
ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ
Ο οδηγός Πάρνηθα topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android μαζί με άλλες δεκάδες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide.momeece. Η Πάρνηθα topoguide περιλαμβάνεται στην ομάδα της Αττικής. Αποκτήστε τον οδηγό Πάρνηθα topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Ο οδηγός Πάρνηθα topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών topoguide.momeece. Αποκτήστε τον οδηγό Πάρνηθα topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή, στην ομάδα της Αττικής.
Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι το topoguide.momeece έχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης απεικόνισης πολλών περιοχών, επιτρέποντας έτσι την συνολική προβολή του αναλυτικού χάρτη όλης της Αττικής και την εύκολη εναλλαγή των διαδρομών, των εκατοντάδων Σημείων Ενδιαφέροντος και των δεκάδων σελίδων του οδηγού με τις αναρίθμητες φωτογραφίες.
