Ε.Π. Ολύμπου: Από το Δρυμό στο UNESCO site
Εθνικό Πάρκο Ολύμπου
Από το Δρυμό στο UNESCO site
1938-2026: Μια διαδρομή 88 ετών
Οι μεγαλειώδεις κορυφές του Ολύμπου
Εισαγωγή
Ο Όλυμπος είναι η περιοχή στα όρια της οποίας κηρύχθηκε ο πρώτος Εθνικός Δρυμός της χώρας, ένας θεσμός σχετικά νέος τότε στην παγκόσμια σκέψη. Η οριοθέτηση και οι όροι προστασίας της πρώτης αυτή κήρυξης περιγράφτηκαν σε Βασιλικό Διάταγμα του 1938.
Η περιοχή του Ολύμπου εντάχθηκε το 1981 στον κατάλογο των Απoθεμάτων της Βιόσφαιρας του Προγράμματος «Άνθρωπος και Βιόσφαιρα» της UNESCO (Man and the Biosphere, MAB). Όταν ξεκίνησε από την Ενωμένη Ευρώπη (ΕΟΚ) η ανάπτυξη του Δικτύου Natura 2000 με στόχο την καλύτερη τεκμηρίωση για τις περιοχές που χρήζουν προστασίας, ο Όλυμπος περιλήφθηκε άμεσα με κωδικό GR1250001 ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης (στο πλαίσιο της Οδηγία 92/43 της ΕΟΚ για τους οικοτόπους) και αργότερα αναγνωρίστηκε ως Ειδική Ζώνη Προστασίας για την Ορνιθοπανίδα (στο πλαίσιο της Οδηγίας 2009/147 της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα άγρια πουλιά).
Το 2021, η έκταση του Εθνικού Δρυμού κηρύχθηκε Εθνικό Πάρκο (Προεδρικό Διάταγμα της 16ης Αυγούστου 2021).
Ζώνες Προστασίας Ε.Π. Ολύμπου
Σύμφωνα με το από 16-08-2021 Προεδρικό Διάταγμα το οποίο δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 610/τ.Δ/17-09-2021 καθορίζονται εντός του Εθνικού Πάρκου οι ακόλουθες περιοχές:
- Περιοχή «Προστασίας της Φύσης» - Ζώνη Α
Επιτρέπονται συνοπτικά η επιστημονική έρευνα του οικοσυστήματος, η εκτέλεση απολύτως απαραίτητων εργασιών που διασφαλίζουν τη διατήρηση του οικοτόπου, η συντήρηση, βελτίωση και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Ορειβατικού Μονοπατιού Ε4, του Εθνικού Μονοπατιού Ο2 και του συνόλου των υφιστάμενων μονοπατιών, η πρόσβαση, μετακίνηση και διανυκτέρευση του προσωπικού των δασικών υπηρεσιών, της θυροφυλακής και του Φορέα Διαχείρισης. -
- Περιοχή «Προστασίας της Φύσης» - Ζώνη Β
πέραν των επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων της Ζώνης Α επιτρέπονται και η εκτέλεση έργων προστασίας, συντήρησης, ανάδειξης και ανασκαφών στους ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, η επίσκεψη και η ξενάγηση επισκεπτών σε αρχαιολογικούς χώρους και πάσα μη οχλούσα ανθρώπινη δραστηριότητα που έχει σκοπό τη γνωριμία και την περιβαλλοντική ενημέρωση για το Εθνικό Πάρκο, η κατασκευή, εγκατάσταση, συντήρηση και λειτουργία των απαραίτητων υποδομών κ.ά. - Ζώνη Γ
Περιοχή Εθνικού Πάρκου εκτός των Ζωνών Α και Β, όπου επιπλέον των επιτρεπόμενων Δραστηριοτήτων των Ζωνών Α και Β επιτρέπονται και η κατασκευή, εγκατάσταση και λειτουργία υποδομών (ορειβατικά καταφύγια, παρατηρητήρια, πινακίδες και οριοσήματα κ.ά), η συντήρηση του αναβατήρα και η χάραξη, βελτίωση και σήμανση μονοπατιών για την οργάνωση των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων του Σχεδίου Διαχείρισης, τα έργα δασοπροστασίας και η διαχείριση των δασών και δασικών εκτάσεων, η άσκηση της μελισσοκομίας σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Σχέδιο Διαχείρισης, η ελεύθερη βόσκηση σε εκτατική μορφή, η γεωργική και δενδροκομική δραστηριότητα στις νόμιμα καλλιεργούμενες εκτάσεις καθώς και η αναδιάρθρωση και ο εκσυγχρονισμός των καλλιεργειών, η επισκευή και αναστήλωση-αποκατάσταση ερειπωμένων κτισμάτων και η αποκατάσταση στοιχείων του αγροτικού τοπίου, η θήρα, μετά από έκδοση απόφασης από την αρμόδια υπηρεσία και γνώμη του Φορέα διαχείρισης σχετικά με τα θηρεύσιμα είδη κτλ. - Ζώνη Δ
Περιφεριακή Ζώνη Εκτός του Εθνικού Πάρκου που βρίσκεται στην εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών προ του 1923 και κάτω των 2000 κατοίκων περιοχή του Δήμου Ελασσόνας της Περιφερειακής Ενότητας Λάρισας. Για τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες εντός της Περιφερειακής Ζώνης ζητείται η γνώμη του Φορέα Διαχείρισης.
Δίκτυο Natura 2000
Το Natura 2000 είναι ένα δίκτυο περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν τεκμηριωμένα βιοποικιλότητα υψηλής αξίας. Το δίκτυο περιλαμβάνει τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), που θεσπίστηκαν δυνάμει της Οδηγίας για τα πουλιά (1979), και τις Ζώνες Ειδικής Διατήρησης (ΖΕΔ), που θεσπίστηκαν δυνάμει της Οδηγίας για τα ενδιαιτήματα (1992). Οι δύο αυτές οδηγίες αποκαλούνται ομαδικά «Birds and Habitats Directives» ή «Nature Directives».
Με βάση τις Nature Directives, οι χώρες της ΕΕ έχουν ορίσει τις ζώνες ειδικής προστασίας για τα σπάνια και αποδημητικά είδη πουλιών, ενώ δυνάμει της Οδηγίας για τα ενδιαιτήματα, προτείνουν τόπους για την προστασία ειδών πανίδας και χλωρίδας καθώς και ενδιαιτημάτων που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της σπανιότητάς τους ή του ευάλωτου χαρακτήρα τους, ή επειδή απειλούνται με εξαφάνιση. Με βάση αυτές τις προτάσεις, και εντός του πλαισίου των 9 βιογεωγραφικών περιοχών της ΕΕ (Αλπική, Ατλαντική, Μαύρης Θάλασσας, Βόρεια, Ηπειρωτική, της Νήσου των Μακάρων, Μεσογειακή, Παννονική και Στεπική), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκρίνει Τόπους Κοινοτικής Σημασίας.
Το Natura 2000 είναι το μεγαλύτερο ενιαίας δομής δίκτυο προστατευμένων περιοχών παγκοσμίως (σήμερα περιλαμβάνει 27.000 περιοχές) και αντιπροσωπεύει περίπου το 1/5 της χερσαίας επιφάνειας της ΕΕ και πάνω από 250.000 τετ.χιλ. θαλάσσιας έκτασης.
Προγράμματα LIFE
Το κύριο μέσον υλοποίησης ενεργειών έρευνας, παρακολούθησης και προστασίας υπήρξαν τα προγράμματα LIFE. Στο Ε. Π. Ολύμπου έχουν υλοποιηθεί τα πιο κάτω προγράμματα LIFE:
- LIFE92 NAT/GR/013700 & LIFE94 NAT/GR/001237 & LIFE95 NAT/GR/004799
Το LIFE92 NAT/GR/013700 υλοποιήθηκε το 1993 με συνολικό προϋπολογισμό 1,6 Mecu (ευρωπαϊκή συμμετοχή 1,2 Mecu) και αφορούσε 8 ελληνικά Εθνικά Πάρκα (ή Δρυμούς). Το πρόγραμμα είχε αναγνωριστικό χαρακτήρα και αποσκοπούσε στο να εντοπιστούν τα χαρακτηριστικά των Εθνικών Πάρκων και οι ανάγκες διαχείρισης και προστασίας, να προσληφθούς φύλακες, να ενισχυθούν τα μέτρα προστασίας και να ενημερωθεί το κοινό.
Το πρόγραμμα επαναλήφθηκε (ως LIFE94 NAT/GR/001237) στις ίδιες περιοχές με συνολικό προϋπολογισμό 1,1 Mecu (ευρωπαϊκή συμμετοχή 0,8 Mecu) κατά το διάστημα 1993-1996, παράλληλα με το έργο LIFE95 NAT/GR/004799 (προϋπολογισμού 0,3 Mecu (ευρωπαϊκή συμμετοχή 0,2 Mecu). - LIFE98 NAT/GR/005276
Το πρόγραμμα εστίασε στο Γυπαετό και υλοποιήθηκε κυρίως στην Κρήτη, με δυο ακόμα ζώνες μικρότερης παρέμβασης (Δαδιά και Τζένα) και μια μικρή παρουσία στον Όλυμπο. Υπήρξε δεύτερη χρηματοδότηση το 2002, αλλά η 2η αυτή φάση αφορούσε μόνο στην Κρήτη. Είχε προϋπολογισμό 1,4 Mecu (ευρωπαϊκή συμμετοχή 1 Mecu).
Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 2026
Εγκρίθηκε το τμήμα της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) 3Β για τις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 μέρους των Περιφερειών Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας που αφορά στην Περιοχή GR1250001 «Όρος Όλυμπος».
Η έγκριση της ΕΠΜ αποτελεί το αναγκαίο βήμα για την διεύρυνση του Εθνικού Πάρκου Ολύμπου, το οποίο πλέον, εκτός από την περιοχή Natura με GR1250001 και το σύνολο του υφιστάμενου Εθνικού Πάρκου Ολύμπου, θα περιλαμβάνει και την περιοχή που έχει ενταχθεί στο Απόθεμα Βιόσφαιρας της UNESCO. Και έρχεται σε συνέχεια της σχετικής δέσμευσης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατά την υποβολή της υποψηφιότητας ένταξης του Ολύμπου στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Tο διευρυμένο Εθνικό Πάρκο Ολύμπου, που καλύπτεται από την ΕΠΜ, επεκτείνεται από 23.561 ha που είναι σήμερα σε 37.544 ha ενσωματώνοντας σε μια λειτουργική ενότητα και τα 13.841 ha της περιφερειακής ζώνης του υφιστάμενου Εθνικού Πάρκου.
Στο σύνολο της έκτασης καθορίζονται:
- 8 ζώνες προστασίας,
- επιτρεπόμενες χρήσεις γης και δραστηριότητες,
- μέτρα διαχείρισης και προστασίας, με στόχο τη διατήρηση των οικοσυστημάτων και τη συμβατότητα με ήπιες ανθρώπινες δραστηριότητες.
Οι επιμέρους στόχοι προστασίας περιλαμβάνουν:
- τη διατήρηση στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος που είναι μοναδικά σε διεθνές, κοινοτικό, εθνικό και τοπικό επίπεδο.
- την αντιμετώπιση πιέσεων και απειλών που επηρεάζουν την κατάσταση διατήρησης τύπων οικοτόπων και ειδών.
- την ανταπόκριση της χώρας στις κοινοτικές δεσμεύσεις όσον αφορά στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Με την εν λόγω μελέτη το 58% του διευρυμένου Εθνικού Πάρκου εντάσσεται σε ζώνες αυστηρής προστασίας.
Η ΕΠΜ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία αξιόλογων χερσαίων τύπων οικοτόπων, στους οποίους ενδιαιτούν σπάνια, ενδημικά και απειλούμενα είδη ζώων όπως η αρκούδα, το αγριόγιδο, αρπακτικά πτηνά και φυτά ιδιαίτερου βιογεωγραφικού ενδιαφέροντος. Παράλληλα, προβλέπεται η προστασία των σημαντικών δασικών οικοσυστημάτων της περιοχής, αναγνωρίζοντας την υψηλή οικολογική και βιογεωγραφική αξία του Ολύμπου.
Ο Όλυμπος στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO
Τον Ιούλιο του 2026, στη διάρκεια των εργασιών της 48ης Συνόδου της UNESCO στην πόλη Busan της Νότιας Κορέας, η ευρύτερη περιοχή του Ολύμπου εγγράφηκε για ένταξη ως Μικτό Αγαθό (φυσικό και πολιτιστικό) στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Οργάνωση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό). Έτσι, ο Όλυμπος θα γίνει η τρίτη περιοχή της Ελλάδας, μαζί με τα Μετέωρα και το Άγιον Όρος, που έχει καταχωρηθεί στην κατηγορία αυτή.
Κείμενο & φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide.momeece
Οδηγος του Ολυμπου
Ο οδηγός Όλυμπος topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android ως μία απο τις δεκάδες διαθέσιμες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide.momeece. Ο Όλυμπος περιλαμβάνεται στην ομάδα της Βόρειας Ελλάδας. Αποκτήστε τον οδηγό Όλυμπος topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.
Ο οδηγός Όλυμπος topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών topoguide.momeece. Αποκτήστε τον οδηγό του Ολύμπου ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή, επιλέγοντάς τον από την ομάδα της Βόρειας Ελλάδας.
Τα εκατοντάδες σημεία ενδιαφέροντος της εφαρμογής αποτελούν διαδραστικές πηγές πληροφορίας: στο πεδίο, κάθε σημείο προβάλλεται αυτόματα στην οθόνη όταν το πλησιάζουμε και μας οδηγεί στο σχετικό λήμα του ψηφιακού οδηγού που περιέχεται στην εφαρμογή.
