Το μικρο-τοπίο των Φλώμων
Η φύση του Γράμμου
Το μικρο-τοπίο των Φλώμων
οι ολοζώντανοι «άγονοι» κόσμοι
Οι συστάδες των ψηλών, κατακίτρινων το Καλοκαίρι ή κατάξερων το Χειμώνα, Φλώμων είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μικρο-τοπία των ελληνικών βουνών. Πρόκειται για ομάδες ρωμαλέων φυτών, που ευδοκιμούν στο περιθώριο των δρόμων - και ειδικά στο χαλικοστρωμένο άκρο τους -, στην υπερβοσκημένη περίμετρο των κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων και στις «πλατείες» των ανεμογεννητριών και ανάλογων έργων, δηλαδή σε κάθε λογής ξηρά και άγονα περιβάλλοντα όπου σχεδόν κανένα άλλο φυτό δεν μπορεί να αναπτυχθεί.
Φλώρος (Chloris chloris) ανάμεσα στα ψηλά Verbascum longifolium
Πατήστε για μεγέθυνση
Φλώρος (Chloris chloris) ανάμεσα στα ψηλά Verbascum longifolium
Οι Φλώμοι (ή και φλόμοι), γνωστοί στους επιστήμονες ως Verbascum, είναι ένα πολυμελές γένος με περίπου 450 είδη στην ευρασιατική χλωρίδα, με το μεγαλύτερο αριθμό ειδών να συγκεντρώνεται στην περιοχή της Μεσογείου - περισσότερα από 80 είδη και υποείδη έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα.
Σχεδόν όλα τα μέλη του γένους είναι διετή ή ολιγοετή φυτά, συνήθως με στιβαρούς βλαστούς που υψώνονται έως και τα 2 μέτρα πάνω σε ένα ρόδακα από χνουδωτά φύλλα, διαταγμένα σε σπείρα. Τα άνθη είναι μεγάλα, συνήθως κίτρινα και πολυάριθμα, με πέντε συμμετρικά πέταλα. Ο καρπός είναι μια κάψα που περιέχει πολλούς, μικροσκοπικούς σπόρους.
Ο εντυπωσιακός αρσενικός Μαυρολαίμης (Saxicola rubicola) εφορμά ανάμεσα στους ξερούς Φλώμους
Πατήστε για μεγέθυνση
Ο εντυπωσιακός αρσενικός Μαυρολαίμης (Saxicola rubicola) εφορμά ανάμεσα στους ξερούς Φλώμους
Στα ελληνικά βουνά, τα πιο κοινά ειδη μεγάλων Φλώμων είναι τα Verbascum longifolium, Verbascum undulatum, Verbascum macrurum και Verbascum mallophorum (πολλά παρόμοια είδη, όπως το Verbascum vacillans, Verbascum pentelicum, Verbascum pangaeum, Verbascum adeliae, Verbascum pycnostachyum, Verbascum banaticum, Verbascum baldaccii, Verbascum bolbes ή Verbascum aphentulium έχουν τοπική εξάπλωση, αλλά ουσιαστικά επιτελούν τον ίδιο οικολογικό ρόλο).
Αετομάχος (Lanius collurio), μικροσκοπικός μέσα τις συστάδες των Φλώμων
Πατήστε για μεγέθυνση
Αετομάχος (Lanius collurio), μικροσκοπικός μέσα τις συστάδες των Φλώμων
Στο Γράμμο, οι συνηθέστεροι ψηλοί Φλώμοι είναι το Verbascum longifolium, ένα ιταλο-βαλκανικό διετές φυτό με έντονη παρουσία γύρω από δρόμους και στάνες, το Verbascum epixanthinum και το Verbascum speciosum subsp. megaphlomos, και τα τρία μεγάλα φυτά, με ύψος πάνω από ένα μέτρο, άκαμπτο βλαστό με πυκνό χνούδι και πλούσια ροζέτα μεγάλων φύλλων. Και τα τρία είδη ανθίζουν στο Γράμμο από τα τέλη Ιουνίου και διατηρούν άνθη και πράσινα μέρη μέχρι το Σεπτέμβριο, οπότε σταδιακά ξεραίνονται και μετατρέπονται είτε σε ένα κεκαμένο ροπαλοειδές μόρφωμα, είτε σε ένα σκελετό διακλαδισμένων ξυλωδών βλαστών.
Βλαχοτσίχλονο (Emberiza hortulana) σε ξερό, περσινό φλώμο
Κατά την περίοδο της ανθοφορίας, οι ψηλοί βλαστοί γεμίζουν σταδιακά με μεγάλα, κίτρινα, πλούσια σε γύρη, άνθη, τα οποία προσελκύουν μεγάλους αριθμούς εντόμων, ανάμεσα στα οποία πολλές πεταλούδες και νυχτοπεταλούδες, που αποθέτουν κάμπιες. Ανάμεσα στις κάμπιες, πιο χαρακτηριστική είναι η κιτρινόμαυρη Cucullia verbasci που τρέφεται από τα χνουδωτά, δύσγευστα φύλλα του φυτού, πριν πέσει στο έδαφος, όπου συνεχίζει τη μεταμόρφωσή της.
Παράλληλα, οι μεγάλοι Φλώμοι έχουν πλούσια παραγωγή σπόρων, που παρέχουν τροφή σε διάφορα μικροπούλια, ιδιαίτερα το Χειμώνα. Οι κάψες των πιο πάνω ειδών μοιάζουν με διακοσμητικά κουδουνάκια: είναι σφαιρικές, με σκληρό περίβλημα και ένα μικρό άνοιγμα, από όπου οι σπόροι διαφεύγουν δύσκολα. Τα σποροφάγα πουλιά ανοίγουν τις κάψες και τρεφόμενα, διαδίδουν το είδος, είτε με την άμεση διασπορά, είτε έμμεσα, καθώς οι σπόροι δεν χωνεύονται πλήρως.
Θηλυκό Φανέτο (Linaria cannabina) σε νεαρό φλώμο
Ο κυριότερος ρόλος, ωστόσο, των ψηλών Φλώμων είναι η παθητική λειτουργία τους ως σημεία εποπτείας τους χώρου. Οι αποικίες των Φλώμων είναι θέσεις πύκνωσης της παρουσίας των εντομοφάγων στρουθιόμορφων, κυρίως Καστανολαίμηδων και Μαυρολαίμηδων, αλλά και όλης της παρέας των ειδών της υποαλπικής ζώνης: Βλαχοτσίχλονο, Χρυσοτσίχλονο, Αετομάχος, Καρβουνιάρης και Φλώρος.
Τα καθαρά βραχόφιλα είδη, όπως ο Σταχτοπετρόκλης, η Δεντροσταρήθρα, η Δεντροκελάδα, η Χιονάδα και το Φανέτο, προτιμούν τις κοτρώνες και σπάνια στέκονται πάνω στους Φλώμους, ενώ τα βαρύτερα πουλιά, όπως ο Πυρροκότσυφας, δεν τους εμπιστεύονται για πρακτικούς λόγους. Αντίστοιχα, ο Γερακοτσιροβάκος, το Σκαρθάκι, ο Φοινίκουρος και όλοι οι μυγοχάφτες επιλέγουν τα κλαδιά των δέντρων, που τους δίνουν καλύτερη εποπτεία προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Καρβουνιάρης (Phoenicurus ochruros) ελίσσεται ανάμεσα στα Echium italicum
Όλο το Καλοκαίρι, και καθώς οι Φλώμοι στέκουν ως μοναδικά ψηλά σημεία μέσα στο επίπεδο τοπίο τους, τα πανάλαφρα μικροπούλια αξιοποιούν ως θέσεις εποπτείας τόσο τους νεαρούς, μαλακούς βλαστούς - ταυτόχρονα τους περιεργάζονται σε αναζήτηση ακάρεων και άλλων εντόμων -, όσο και τα περσινά ξερά φυτά - πάνω στα οποία τσιμπολογούν παράλληλα τις κλειστές ακόμα κάψες.
italicum
vulgare
Ανάμεσα στους Φλώμους αναπτύσσονται και άλλα φυτά, μερικά εξίσου ευσταλή, όπως τα δασύτριχα ζιζάνια του γένους Echium, και μερικά τρυφερά και ευαίσθητα, που βρίσκουν καταφύγιο μέσα στις αποθαρρυντικές για τα φυτοφάγα ζώα ομάδες των φλώμων.
topoguide.momeece
Οδηγός του Γράμμου
Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android από το Play Store. Εγκαταστείστε την εφαρμογή και προμηθευτείτε το Γράμμος topoguide μέσα από την ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.
Ο οδηγός Γράμμος topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών topoguide.momeece. Προμηθευτείτε τον οδηγό Γράμμος topoguide ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή: θα τον βρείτε στην ενότητα της Βόρειας Ελλάδας.
Εξοπλισμένοι με τον μοναδικό σήμερα οδηγό για το Γράμμο, εξερευνήστε άφοβα τη φύση, τον πολιτισμό και τα μονοπάτια του μεγάλου αυτού βουνού.